| Ki te hanga kaupapa Mäori e tika ana,
e pono ana ki te whakapakari o te tangata i roto i te mätauranga.
Ko te reo Mäori
te reo matua o te kura.
He tapu ngä reo katoa, ëngari ko te reo o ngä mätua
tupuna te reo tuatahi. Kia örite hoki te pakari o ia reo,
kia tü tangata ai ngä tamariki i roto i te ao Maori,
i roto hoki i te ao whänui.
Kia mau pümau ki ngä ähuatanga
o Maraenui tonu.
E kïtea ana te rangatiratanga o ngä täonga
i roto i te iwi, te hapü tonu hei häpai i ngä ako
a ngä tamariki. He täonga ngä tängata,
ngä ähuatanga, ngä körero, ngä mahi,
ngä tikanga o te käinga nei, tae atu hoki ki te mana,
oranga, mauri, wairua o te whenua te awa, te ngahere me te
moana ki te noho a te hunga käinga.
Kia eke te kupu whakaari a Te Matua
Tangata.
Ko te kupu whakaari mö Maraenui i whakaatuhia ki te Matua
Tangata i te Hürae i te tau 1887, ko ‘Eneteri Awhata’.
He reo kë te kupu whakaari engari he kupu whakapono. Ko
te whakamäoritanga o te ‘Eneteri’, e pënei
ana, ‘Ko ahau a Ihowa, ko töu Atua e haerere koe
i töku aroaro kia tapatahi hoki te whakaaro ‘. Ko
te whakamäoritanga o te ‘Awhata’, e pënei
ra, ‘Kia mau ki aku kupu me aku whakahaunga a mäku
koe e whakaora‘. Ko te tümanako, kia pono ai ngä tamariki
ki ngä kupu a te Atua.
|
|
| He whakapümau i te whanaungatanga
o te kura me töna rohe, e rangapü ai te awhi i te hunga
whai i te mätauranga.
Kei te tüwhera te kura ki te hunga e kai ngäkau ana
ki te kaupapa; ko ngä kaumatua, ko ngä kai äwhina,
ko te hunga e hiahia ana ki te ako me ngä kai tautoko. Ma
te mahi tahi ka puäwai te katoa. Ko te wairua me te mana Maori
motuhake hei käkahu i a tatou.
Kia matemateaone tëtahi ki tëtahi.
Kia ngäkau mahaki te tangata, kia ngäkau nui i te aroha.
Ko te aroha te mea nui. He mea nui tëra te manaaki tangata. Kia
kite te katoa i te ähua o te manaaki i te käinga, i te kura,
i te marae. A töna wä kia tü rätou ki te äwhina
i ngä mahi manaaki. Ko te ngäkau te mata me te küaha o
te wairua. Otira, ko te whiu o te kupu, ko te wero, ko te riri, ko te
aroha, ko te hümarie me ënei ähuatanga katoa, he mea kuhu
ki te ngäkau, titï tonu ki te wairua. Koiänei te tïmatanga
o te körero “kia ngäkau mahaki”. Nä tënei
hoki ka tika te körero “He oranga ngäkau he pikinga waiora”.
He whakahora papa ahuru tikanga e hokai
ai te tapuwae tangata ki tona toa rangatiratanga.
He mea whängai ko ngä rawa, ko ngä pükenga,
ko te wänanga, ko te whakaara whakaaro, me te möhio o
te tamaiti ki te ako i a ia anö. He mea awhi te whakatö i
te mätauranga hei whakaataata i töna hiranga i töna
ake toa rangatiratanga. Kia whai mana te möhiotanga o te tamaiti
i roto i ngä ako. Kia noho tikanga tënei mö ngä mahi
katoa, kia pono ai te tamaiti ki a ia anö. Kia pakeke te tangata,
kei a ia anö äna tikanga, mäna anö e whakatau
ko tëhea te huarahi e hiahia ana ia ki te whai, otira e tika
ana möna. |
|
Hëoi anö, ahakoa iti, ahakoa rahi
kei a ia tënei. Ëngari, mehemea e tipu ora töna katoa,
e kore ia e päheke ki te hë, ko te mutunga ake ka tu pakari,
tü rangatira ia, hei raukawa mö töna iwi.
Kia mätauria ai ngä whakaaro möhio
i runga i töna pümautanga, kia eke ki ngä tihi teitei
o te taumata.
He mea nui te noho wahangü me te whakarongo mö ngä tamariki.
Nö muri mä te whakawhitiwhiti körero, mä te
tätari, me te äta whakaaro, e ü ai te mätau
o te hinengaro ki te whakarähiri whakaaro, ki te tiro höhonu,
ki te tiro whänui, ki te töpu whakaaro. He meanui te
noho pümau i runga i ngä mahi kia whai take ai ngä mahi
whakahirahira mai ia akonga.
Kia tipu ngä ähuatanga tuku iho
o töna pümanawa, kia ü hoki töna türanga
tangata whenua.
He täonga tä tënä, tä tënä hei
whakaputa, hei poipoi, kia puäwai. Me whakahaere ngä mahi
i runga i te ngäkau hihiko me te ngäkau ngätahi.
Kia piripono, kia piripümau te whanaungatanga
o ngä mätua kaitiaki ki te iho o töna kaupapa Mäori.
Ko te Kura o Maraenui he marae käinga ki ngä täonga
tuku iho me ngä
täonga önamata. Ko te pümau ki ngä tikanga o te hau
käinga e tipu ai ngä
ähuatanga tuku iho i roto i ngä mätua, kaitiaki e ü o rätau
kaha ki te
manaaki i te kaupapa. Kia matemateäone ngä mätua, kaitiaki
me ngä
tamariki i waenganui i te ahurutanga o ngä whakarere-iho-tanga. |
|